Z³omiarze - odcinek 1 E-nowela dokumentalna: Adam Rygiel-Berezowski
Z³om, wed³ug encyklopedycznej definicji, to odpady metalowe nadaj±ce siê do powtórnego przerobu. Z³om powstaje w wyniku zu¿ycia przedmiotów wykonanych z metalu.
Zdefiniowanie, przynajmniej w elementarny sposób, pojêcia z³omu jest istotne, gdy¿ bardzo czêsto tzw. z³omiarze zajmuj± siê sprzeda¿± nie z³omu, lecz ukradzionych, w pe³ni u¿ytkowych elementów metalowych. Od momentu, kiedy ludzko¶æ posiad³a umiejêtno¶æ wytopu i przetwórstwa metali, z³om jest czym¶ bardzo cennym. Kiedy¶ jego warto¶æ wyznaczona by³a trudno¶ci± pozyskania metalu ze z³ó¿ rud naturalnych. W czasach pó¼niejszych z³om konieczny by³, ze wzglêdów technologicznych, procesu wytopu metali a ¿elaza w szczególno¶ci. Szczególnie wtedy, gdy do produkcji ¿elaza i stali u¿ywano rud niskoprocentowych takich, jakie z³o¿a posiada Polska. W czasach, kiedy eksploatowano intensywnie liniê siarkowo - hutnicz± z³om by³ konieczny w olbrzymich ilo¶ciach, gdy¿ piece hutnicze i zarazem produkcja hutnicza by³y naprawdê wielkie. Po wej¶ciu Polski na drogê transformacji ustrojowo - gospodarczej produkcja stali ze wzglêdu na minimalne potrzeby wojska i to nie tylko polskiego, oraz kryzys gospodarczy gwa³townie spad³a. Przez wiele kolejnych lat dzia³ania rz±dów kolejno po sobie nastêpuj±cych, bez wzglêdu na ich zabarwienie polityczne, w bran¿y hutniczej ogranicza³y siê do zamykania kolejnych hut i grupowych zwolnieñ ich za³óg. Od pewnego czasu o¿ywienie gospodarcze, którego Polacy jeszcze nie czuj± w portfelach, ale jest wyra¼ne w statystykach, budz±ca siê koniunktura na rynkach ¶wiatowych i prawdopodobnie wojna w Iraku, spowodowa³y wzrost i utrzymanie siê do¶æ wysokich cen na stopy ¿elaza i metale kolorowe, jak równie¿ na z³om tych metali. Poci±gnê³o to za sob± odwrócenie tendencji w przemy¶le hutniczym. Prasa codzienna i inne ¶rodki masowego przekazu donosz± o uruchamianiu poprzednio zamkniêtych hut i przetwórni ¿elaza. Nawet, je¿eli to s± pojedyncze jaskó³ki, to wiosn±, przy dobrej pogodzie mog± wprawiæ w dobry nastrój. W ka¿dym razie utrzymuje siê narazie do¶æ wysoka cena z³omu i grono pozyskiwaczy z³omu, czyli z³omiarzy nie maleje, a wiele wskazuje, i¿ przynajmniej do momentu powstania nowych miejsc pracy w przemy¶le lub w us³ugach mo¿e lekko wzrosn±æ.
Jak zostaæ z³omiarzem
Z³omiarze to ludzie, przewa¿nie mê¿czy¼ni, chocia¿ ostatnio czêsto zawarto¶æ spodni jest równie¿ innej p³ci, zajmuj±cy siê pozyskaniem i sprzeda¿± zu¿ytego, przynajmniej teoretycznie, metalu. Z³omiarzem ³atwo jest zostaæ. W ka¿dym razie takim na ma³± skalê. Wystarczy spe³niæ kilka warunków. Po pierwsze straciæ pracê, po drugie mieæ wiêcej ni¿ 45 lat, po trzecie mieæ k³opoty zdrowotne, ale niekoniecznie, po czwarte i pi±te byæ porz±dnym cz³owiekiem, go³êbiego serca i chcieæ lub musieæ! Do grupy tej nie mo¿na zaliczyæ ludzi, którzy zawsze, bez wzglêdu na uwarunkowania ekonomiczne, byli i zostan± w tej profesji. Ci ludzie to rodzaj mieszanki hippisów z kloszardami. Praca sta³a kiedy¶ siê koñczy, bo albo przedsiêbiorstwo, w którym pracuje przysz³y, potencjalny z³omiarz, bankrutuje, albo zmienia bran¿ê, np. z us³ug budowlanych na agencjê towarzysko - adoracyjn±. Czêsto bywa tak, ¿e po prostu koñczy siê na danym terenie potrzeba uk³adania instalacji wodoci±gowych i kanalizacyjnych, wiêc trzeba kontynuowaæ tê pracê na drugim koñcu Polski i przenie¶æ swoje miejsce zamieszkania pod Lublin czy Rzeszów, a nie ka¿demu tamten klimat odpowiada. Typowy ¿yciorys z³omiarza, takiego, jakich jest najwiêcej, zaczyna siê w po³owie lat dziewiêædziesi±tych, kiedy tempo likwidowania kopalñ i hut wyra¼nie siê zwiêkszy³o. Zwykle na pocz±tek by³o zwolnienie z pracy, czêsto grupowe. Ból po utraconej pracy za³agodziæ mia³a wiêksza lub mniejsza odprawa. Równie¿ czêste by³y przypadki, kiedy jej nikt nie wyp³aci³. Odprawa plus ewentualne oszczêdno¶ci z "t³ustych" lat zosta³y zamienione na tzw. video, wtedy o jak najwiêkszej liczbie g³owic, bo nie by³o jeszcze wtedy DVD, antenê do odbioru satelitarnego telewizji, czasem na ostatni chyba w ¿yciu samochód. Do tego jaki¶ wyjazd na wycieczkê, przewa¿nie do Rzymu, aby zobaczyæ Ojca ¦wiêtego, i trzeba by³o szybko staraæ siê o pracê, bo kiesa by³a ju¿ pusta. Kto¶, kto ca³e ¿ycie uczciwie i solidnie pracowa³, do tego umia³ wiele rzeczy, nie mia³ w tamtych czasach specjalnych k³opotów ze znalezieniem nowej pracy. Tyle tylko, ¿e czêsto wi±za³o siê to z wyjazdem do innej czê¶ci Polski. Tak Ginter zacz±³ telefonizowaæ okolice Opola, potem Dêbicy i dalej na wschodzie, w przemyskiem. Firma, w której pracowa³, poci±gnê³a na Podkarpaciu tysi±ce bez ma³a kilometrów telefonicznych linii kablowych i ¶wiat³owodowych. Tam chyba zakoñczy³a siê telefonizacja Polski. Praca ta trwa³a mniej wiêcej trzy i pó³ roku. Szef dobrze p³aci³ i, co równie wa¿ne, regularnie. Przez ten czas mo¿na by³o od³o¿yæ trochê grosza. Przyda³o siê, gdy¿ wkrótce córka, doros³a ju¿ przecie¿, wysz³a za m±¿, to i wystarczy³o na przyzwoite wesele. W skromnym prezencie dosta³a jeszcze komplet wypoczynkowy na mieszkanie u te¶ciów, i znowu okaza³o siê, ¿e w kasie jest pusto. ¯ona Gintra w tym czasie te¿ straci³a pracê. Firma, w której pracowa³a, zosta³a zlikwidowana. Mog³a jednak przej¶æ na wcze¶niejsz± emeryturê. Wcze¶niejsza emerytura dawa³a niewielki, ale sta³y dochód. Z tego jednak nie wystarcza³o na ani jedno piwo raz w tygodniu, nie mówi±c, o halbce od czasu do czasu. No i córce te¿ trzeba by³o pomóc, tym bardziej, ¿e o wnuku wróble zaczê³y æwierkaæ. Zmuszony, wiêc zosta³ do tego, aby zarejestrowaæ siê w urzêdzie pracy i szukaæ nowego zajêcia. Szybko skoñczy³ siê zasi³ek dla bezrobotnych. Pozosta³o jednak na szczê¶cie ubezpieczenie. O znalezieniu jakiejkolwiek pracy przez urz±d nie by³o co marzyæ. By³y oferty dla barmana (wy¿sze wykszta³cenie uniwersyteckie, do tego bieg³a znajomo¶æ angielskiego, znajomo¶æ niemieckiego mia³a byæ dodatkowym atutem), dla kierowców TIR - a ze znajomo¶ci± przepisów spedycji miêdzynarodowej uwzglêdniaj±c± specyfikê handlu ze wschodem i bieg³± znajomo¶ci± w mowie i pi¶mie jêzyka rosyjskiego i ukraiñskiego. I na tym koniec!
Z³om, wed³ug encyklopedycznej definicji, to odpady metalowe nadaj±ce siê do powtórnego przerobu. Z³om powstaje w wyniku zu¿ycia przedmiotów wykonanych z metalu.
